De uitbetaling van het ouderdomspensioen stopt op het moment dat de pensioengerechtigde (degene die het pensioen oorspronkelijk heeft opgebouwd, bijvoorbeeld de man) komt te overlijden. Als de man eerst overlijdt, stopt het ouderdomspensioen voor beide ex-partners. Als er een partnerpensioen voor de overlevende ex-partner (bijvoorbeeld de vrouw) is, dan start deze uitkering op het moment van overlijden van de man. Als de vrouw eerst overlijdt, gaat de uitkering van het ouderdomspensioen door. De gehele uitbetaling van het ouderdomspensioen komt dan weer toe aan de man. In de huidige Nederlandse pensioenverdeling bij echtscheiding wordt het partnerpensioen eigenlijk niet verdeeld. Het partnerpensioen is opgebouwd ten behoeve van de partner en komt bij een echtscheiding geheel aan de partner toe (in de vorm van een bijzonder partnerpensioen) is de Nederlandse gedachte.
Nabestaandenpensioen
Binnen de EPO pensioenregeling zien wij dat deze Nederlandse manier van toedelen niet goed lijkt te werken. De EPO pensioenregeling kent voor gehuwden een partnerpensioen ter grootte van 60% van het ouderdomspensioen met een absoluut minimum van 35% van het laatste salaris van de werknemer. Voor de ex-partner kent de EPO pensioenregeling een specifieke regeling voor het partnerpensioen. De ex-partner (de vrouw) is gerechtigd tot een partnerpensioen indien:
- beide ex-partners niet hertrouwd zijn en;
- de pensioengerechtigde ex-partner (de man) verplicht is een onderhoudsverplichting te betalen aan de ex partner op het moment van zijn overlijden.
De omvang van het partnerpensioen is niet groter dan de omvang van de onderhoudsverplichting die vrouw ontving tijdens het leven van de man. Gedurende de periode dat de man alimentatie is verschuldigd, bestaat voor de vrouw recht op een partnerpensioen bij overlijden van de man. De kans op overlijden van de man tijdens deze periode is tamelijk gering. De vraag is of ook een recht op partnerpensioen voor de vrouw bestaat indien de man ná de pensioendatum overlijdt.
In die periode na zijn pensioendatum zal de man een deel van zijn ouderdomspensioen uitkeringen aan de vrouw doorbetalen vanwege de pensioenverevening. In de eerste twee delen van deze drieluik hebben wij beschreven hoe dat in zijn werk gaat. Op dit moment is niet duidelijk of die doorbetaling van het vereveningsdeel van het ouderdomspensioen conform de Nederlandse WVP voor de EPO pensioenregeling kwalificeert als zo’n onderhoudsverplichting. Dat is immers een noodzakelijke voorwaarde voor de vrouw om na overlijden van haar ex-partner een recht op partnerpensioen te hebben. Indien de doorbetaling van het vereveningspensioen voor het EPO niet kwalificeert als een onderhoudsverplichting, zal de vrouw geen recht hebben op een partnerpensioen. Helaas zijn ons geen voorbeelden bekend waaruit wij kunnen afleiden hoe het EPO hiermee omgaat.
Verder geldt als voorwaarde dat beide ex-partners ongehuwd blijven tot de dood. Niet duidelijk is ook hoe een en ander verloopt indien één van beiden bijvoorbeeld een geregistreerd partnerschap aangaat.
Mogelijke oplossing
Een oplossingsrichting die in de praktijk wordt gehanteerd is de volgende:
De vrouw geeft haar aanspraken op pensioenverevening prijs. In plaats van de pensioenverevening spreken de beide ex-partners een levenslange partneralimentatie af. De man zal zolang hij en zijn ex-partner leven partneralimentatie betalen aan de vrouw. De gedachte is dat daardoor de vrouw voor haar inkomen afhankelijk is van de man en zij als ex-partner kwalificeert voor een partnerpensioen op grond van de EPO pensioenregeling. Op die manier behoudt de vrouw haar rechten op het partnerpensioen. Wij merken op dat deze afspraak geen enkele garantie op succes biedt. Voor zover ons bekend bestaat er geen bewijs dat deze constructie effectief leidt tot een recht op partnerpensioen vanuit EPO. Ook is het van belang de fiscale gevolgen van een dergelijke afspraak mee te wegen. Alimentatiebetalingen kunnen fiscaal anders worden behandeld dan betalingen uit de plicht om het ouderdomspensioen te verevenen. Het is van groot belang een en ander zorgvuldig vast te leggen in het echtscheidingsconvenant en de noodzakelijke wijzigingsbepalingen op te nemen indien de afspraken niet meer passend zijn door gewijzigde omstandigheden zoals bijvoorbeeld fiscale wetswijzigingen, samenwoning, emigratie of een wijziging van de EPO pensioenregeling. Indien verschillende ex-partners aanspraak maken op het partnerpensioen, kent de EPO pensioenregeling voorschriften voor de verdeling van het partnerpensioen tussen de ex-partners. Ook dat dient men zich te realiseren bij echtscheiding. Het aangaan van een overlijdensrisicoverzekering waarbij de man het verzekerde lijf is en de vrouw de verzekeringnemer kan ook nog een optie zijn om ervoor te zorgen dat de vrouw verzekerd is van inkomen na het overlijden van haar ex-man.
Over de auteurs drs. Bas Kortenbach is werkzaam als zelfstandig pensioenadviseur en belastingadviseur in Den Haag. Hij treedt op als gerechtelijk deskundige in procedures over pensioenverdeling, is bestuurslid bij de Pensioenorde en lid van de specialistengroep toekomstvoorzieningen van het Register Belastingadviseurs. mr. Marjet Groenleer is gespecialiseerd in internationale echtscheidingen. Zij begeleidt als advocaat en als mediator Nederlandse en buitenlandse expats bij hun echtscheiding. Zij publiceert en doceert. Marjet is raadsheer-plaatsvervanger bij het Gerechtshof Amsterdam (sector familierecht) en lid van de IAFL (International Academy of Family Lawyers), DIAL (Dutch International Child Abduction Lawyers) en de vFAS.
