Over deze vraag heeft het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden zich eind 2020 uitgelaten. De procedure was een vervolg op een uitspraak van de Hoge Raad van 21 december 2018 over de vraag of sprake was van ongelijke behandeling in het internationale privaatrecht bij verschillen tussen landen in verkrijgingen in het erfrecht.
Wat was er in deze casus aan de hand? De man en de vrouw streden in de echtscheidingsprocedure om de vraag of het appartement dat de vrouw van haar moeder had geërfd al dan niet in de gemeenschap van goederen was gevallen. Beide partijen waren Russisch. Op enig moment tijdens het huwelijk zijn zij naar Nederland verhuisd. Als gevolg van die verhuizing werd het Nederlandse recht van toepassing op hun huwelijksvermogensregime. De vrouw had tijdens het huwelijk een appartement van haar moeder geërfd. Haar moeder was eveneens Russisch en heeft daar altijd gewoond. De man was van mening dat het appartement tot de huwelijksgemeenschap behoorde en dat de waarde van het appartement daarom bij helfte moest worden gedeeld. De vrouw was daarentegen van mening dat het appartement niet tot de huwelijksgemeenschap behoorde en dat de waarde van het appartement daarom niet behoefde te worden verdeeld.
De vrouw heeft betoogd dat haar moeder als Russische erflaatster niet wist dat een uitsluitingsclausule noodzakelijk was om het appartement buiten de huwelijksgemeenschap van haar dochter te houden. Naar Russisch recht komt een erfenis altijd uitsluitend toe aan de erfgenaam en niet aan diens echtgenoot.
De wet bepaalde tot 1 januari 2018 (toen deze zaak speelde) dat al het vermogen van partijen tot de huwelijksgemeenschap behoort met uitzondering van goederen die krachtens erfrecht of schenking onder een uitsluitingsclausule zijn verkregen. Op 1 januari 2018 is de wet gewijzigd, waardoor nu alle verkrijgingen krachtens erfrecht en schenking buiten de gemeenschap vallen. Het is nu dus niet meer nodig om een goed onder een uitsluitingsclausule te verkrijgen om een goed privé te houden.
De Hoge Raad heeft in de uitspraak van 21 december 2018 bepaald dat het feit dat op de erfrechtelijke verkrijging door een van de echtgenoten buitenlands recht, in dit geval Russisch recht, van toepassing is dat op het punt van het huwelijksvermogensrecht anders luidt dan het Nederlandse recht, kan meebrengen dat toepassing van artikel 1:94 lid 2 (oud) BW naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. De Hoge Raad heeft de zaak vervolgens doorverwezen naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.
Het hof heeft uiteindelijk geoordeeld dat het enkele feit dat het Russische recht de gemeenschap van goederen niet tot uitgangspunt neemt, niet volstaat voor een geslaagd beroep van de vrouw op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid. De door de vrouw aangevoerde feiten en omstandigheden waren onvoldoende om artikel 1:94 lid 2 (oud) BW buiten toepassing te verklaren. Dat hield dus in dat het appartement wel tot de gemeenschap van goederen behoorde en dat het appartement in de verdeling moest worden betrokken. Het hof heeft het appartement uiteindelijk aan de vrouw toebedeeld onder de verplichting om de helft van de waarde van het appartement aan de man te vergoeden.
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 22 december 2020 (ECLI:NL:GHARL:2020:10743).
