Al op 17 januari 2014 (ECLI:NL:2014:91) heeft de Hoge Raad beslist dat de rechter gehouden is een omgangsregeling tussen ouder en kind tot stand te brengen door daartoe alle in het gegeven geval gepaste maatregelen te treffen: juist in situaties waarin een ouder weigerachtig is mee te weken aan omgang. Van de rechter wordt dus een actieve opstelling verlangd.
Het recht op omgang is begrensd als omgang afgedwongen zou moeten worden met als gevolg dat de omgang in strijd zou komen met de zwaarwegende belangen van het kind. Is dat niet het geval dan moet alles op alles worden gezet om de band tussen kind en ouder te bevorderen.
Recent heeft het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) dit in een uitspraak van 13 april 2023 (ECLI:CE:ECHR:2023:0413) nogmaals expliciet bevestigd.
In deze zaak, die in Letland speelde, waren alle mogelijkheden om te komen tot contact tussen vader en dochter uitgeput. Hoewel er eerder al een voorlopige en later een definitieve omgangsregeling door de rechter in Letland was vastgesteld, kwam omgang niet van de grond. De moeder belemmerde de omgang met haar negatieve houding ten opzichte van vader. Hoewel vader alles in het werk stelde om de omgangsregeling tot stand te laten komen, lukte dat niet. Ook niet na veelvuldige tussenkomst via een voogdijinstelling.
Vader klaagt vervolgens bij het EHRM. Hij klaagt dat het vonnis waarbij hem omgang met zijn dochter is toegekend, niet ten uitvoer is gelegd. Dat is volgens hem in strijd met zijn recht op eerbiediging van zijn gezinsleven. Het Hof stelt vader in het gelijk. De rechtbank had volgens het Hof veel meer maatwerk moeten leveren vooral nu snel evident was dat moeder dwars lag. Er had gezocht moeten worden naar een passende oplossing, rekening houdende met de belangen van de dochter enerzijds en het belang van vader om een relatie te kunnen behouden met zijn dochter anderzijds. Het Hof vindt dat de rechtbank verzuimd heeft om te gelasten dat verdere stappen zouden worden genomen om de strijd tussen partijen te laten stoppen en geen specialistische hulp heeft aangesteld of andere maatregelen heeft genomen. Dit was mogelijk geweest in de vorm van de inzet van maatschappelijk werk of specialistische hulp. Het Hof is er niet van overtuigd dat alles is geprobeerd, te meer daar de voogdijinstelling niet tot een doorbraak kwam en er niet voor kon zorgen dat de gegeven aanwijzingen (waaronder die tot hulpverlening) werden opgevolgd. Juist daarom had de rechtbank een actievere rol moeten innemen. De rechtbank wordt verweten dat zij goed wist wat er speelde, dat moeder niet wilde meewerken met de voogdijinstelling, terwijl therapie, mediation, educatie van beide ouders of een dwangsom niet zijn overwogen. Het Hof verwijt ook de lange doorlooptijd terwijl juist in dit soort zaken het tijdsaspect heel belangrijk is.
Het Hof komt tot de conclusie dat de bevoegde autoriteiten en rechterlijke instanties niet alle nodige maatregelen hebben getroffen teneinde het contact te faciliteren en de strijd tussen partijen te verminderen. Het is hun taak om te bezien welke maatregelen kunnen worden genomen om bestaande barrières weg te nemen en het contact tussen dochter en vader te bevorderen. Die stappen zijn niet gezet. Het Hof is daarom van mening, zich rekenschap gevend van de reikwijdte van beslissingsbevoegdheid van een staat, dat de autoriteiten er niet in zijn geslaagd om adequaat de rechten van vader te beschermen ziende op zijn family life met betrekking tot zijn dochter.
De klacht wordt gegrond verklaard. Artikel 8 EVRM is geschonden en aan vader wordt een immateriële schadevergoeding toegekend van € 10.000,00.
Deze uitspraak laat maar weer eens zien dat het recht op omgang een grondrecht is van zowel kind als ouder. De rechter kan echt het verschil maken door maatwerk te leveren. Ervaart u problemen in de uitvoering van een omgangsregeling? Neem gerust contact met ons op.

