Het Europees Octrooibureau (EPO) kent een eigen rechtssysteem. Hoewel het EPO een vestiging in Nederland heeft, is het in veel gevallen niet gebonden aan de Nederlandse wet- en regelgeving. Zo is het salaris van EPO werknemers niet onderhevig aan de Nederlandse inkomstenbelasting en vallen deze werknemers niet onder de Nederlandse volksverzekeringen. Zo kent het EPO ook een eigen pensioenregeling. Hoe dit pensioen moet worden verdeeld bij echtscheiding is onderwerp van dit drieluik. Deel I zoomt in op het ouderdomspensioen, met in deel II een praktijkvoorbeeld. In deel III staat het partnerpensioen centraal.
Ouderdomspensioen
Pensioenverdeling bij echtscheiding is in Nederland geregeld in de Wet Verevening Pensioenrechten bij Scheiding (WVP). De echtgenoot die het ouderdomspensioen heeft opgebouwd, behoudt de rechten op dit pensioen. Zijn of haar ex-echtgenoot verkrijgt na echtscheiding recht op uitbetaling van een deel van dit pensioen, te weten 50% van het tijdens huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen. Bij een Nederlandse pensioenregeling met een Nederlandse pensioenuitvoerder regelt de pensioenuitvoerder deze gesplitste uitbetaling van het ouderdomspensioen. De pensioenuitvoerder berekent welk ouderdomspensioen tijdens het huwelijk is opgebouwd en stelt vast op welke pensioenuitkeringen iedere ex-partner recht heeft. Als de echtscheiding tijdig is gemeld, keert de Nederlandse pensioenuitvoerder maandelijks rechtstreeks uit aan ieder van de ex-partners. Het is overigens mogelijk om afwijkende afspraken te maken over de pensioenverdeling. Er is een wetswijziging van de WVP op komst die op 1 juli 2022 in werking zou moeten treden. Onder die nieuwe wet moet bepaald worden wat de kapitaalswaarde is van een pensioen. Die waarde wordt verdeeld waarbij iedere ex-partner een eigen pensioen krijgt.
Als Nederlands huwelijksvermogensrecht van toepassing is, valt het EPO pensioen weliswaar onder de WVP, maar dit pensioen wordt niet door een Nederlandse pensioenuitvoerder uitgevoerd. De EPO pensioenuitvoerder berekent niet welk deel van het ouderdomspensioen tijdens het huwelijk is opgebouwd en verzorgt geen gesplitste uitbetaling van de pensioenuitkeringen. Nu de EPO pensioenuitvoerder de pensioenverdeling niet uitvoert, moeten de ex-partners dat zelf doen. Dat betekent extra alertheid bij de afwikkeling van een echtscheiding.
Aandachtspunten
- De ex-partner die het pensioen heeft opgebouwd (stel de man), krijgt het hele EPO ouderdomspensioen uitgekeerd. Daarvan moet hij maandelijks een deel aan zijn ex-partner (stel de vrouw) doorbetalen. De ex-partners moeten de hoogte daarvan zelf bepalen. Dat doet de EPO pensioenuitvoerder niet voor hen. Om toekomstige geschillen hierover te voorkomen, is het raadzaam de bedragen reeds bij de afwikkeling van de scheiding vast te stellen.
- Het EPO pensioen bevat meerdere uitkeringsdelen waarvan niet altijd duidelijk is of zij onder de WVP vallen: de household allowance, dependants’ allowance, tax compensation, adjustment en indexatie. Ook dit dienen echtgenoten bij hun echtscheiding te regelen.
- Afhankelijk van waar de ex-partners wonen en dus belastingplichtig zijn tijdens hun pensioen, kan er een fiscale mismatch ontstaan. De ontvangen pensioenuitkeringen worden volledig belast met inkomstenbelasting, terwijl het aan de ex-partner doorbetaalde bedrag niet altijd volledig aftrekbaar is. Dit kan zorgen voor extra belastingdruk bij de man.
- Het is niet de pensioenuitvoerder, maar de man die de vrouw elke maand moet betalen. Dat maakt de vrouw afhankelijk van de man met alle risico’s van dien. Indien de man onwillig is te betalen, is dit een maandelijks terugkerend probleem voor de vrouw. Zeker als de man en de vrouw in verschillende landen wonen, heeft de vrouw een executieprobleem.
Oplossingen
Een alles omvattende oplossing die bij elke scheiding kan worden ingezet en waarmee alle problemen de wereld uit zijn, bestaat helaas niet. Cessie van de pensioenvordering van de man op zijn pensioenuitvoerder is helaas geen optie. In een zaak die in 2018 voorlag aan rechtbank Den Haag had de vrouw verzocht om de man te veroordelen mee te werken aan overdracht van een deel van zijn vordering op de pensioenuitvoerder aan haar. De rechtbank wilde daar echter niet aan (Rb. Den Haag 17 januari 2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:594). De vrouw bleef dus afhankelijk van de man. Bij elke scheiding zal bekeken moeten worden of er mogelijkheden zijn om eventuele toekomstige problemen te tackelen.
Maatwerk is geboden. Het is voor beide ex-partners van groot belang om bij de echtscheiding duidelijke afspraken te maken over de verdeling van het ouderdomspensioen en de aanvullende uitkeringsrechten. Daarmee kan veel gedoe achteraf voorkomen worden. In deel II van dit blog werken wij een concreet getallenvoorbeeld uit. Daarmee wordt duidelijk zichtbaar waar problemen zich voor (kunnen) doen.
Over de auteurs drs. Bas Kortenbach is werkzaam als zelfstandig pensioenadviseur en belastingadviseur in Den Haag. Hij treedt op als gerechtelijk deskundige in procedures over pensioenverdeling, is bestuurslid bij de Pensioenorde en lid van de specialistengroep toekomstvoorzieningen van het Register Belastingadviseurs. mr. Marjet Groenleer is gespecialiseerd in internationale echtscheidingen. Zij begeleidt als advocaat en als mediator Nederlandse en buitenlandse expats bij hun echtscheiding. Zij publiceert en doceert. Marjet is raadsheer-plaatsvervanger bij het Gerechtshof Amsterdam (sector familierecht) en lid van de IAFL (International Academy of Family Lawyers), DIAL (Dutch International Child Abduction Lawyers) en de vFAS.
